مجموعه فرهنگ پیشه‌ها(واژه‌نامه توصیفی دوزندگی و کفش‌گری)
مجموعه فرهنگ پیشه‌ها(واژه‌نامه توصیفی دوزندگی و کفش‌گری)

اهمیت این آثار در درجه‌ی نخست به سبب گردآوری گنجینه‌ای از لغات و اصطلاحاتی است که به شکل خودجوش و از ذهن پیشه‌وران نویسندگان و درگیر در این زبان تراوش کرده است. منظور اصطلاحات و الفاظی است که بی‌دخالت نهادهای رسمی و در عین تکیه داشتن به پایه‌های زبان فارسی و ریشه‌های آشنای فرهنگ ایران زمین شکل گرفته است.
پژوهش و تدوین واژه نامه‌های توصیفی پیشه‌ها در سه سال اخیر با حمایت پژوهشکده مردم‌شناسی سازمان در قالب مجموعه «فرهنگ پیشه‌ها» در حال انتشار است. هدف از پژوهش و تدوین مجموعه‌ فرهنگ پیشه‌ها، پاسداشت میراث و گنجینه‌ زبان پارسی است. اهمیت این گنجینه در چندی و چونی چنین آثاری است که معنا می‌یابد. گنجایش زبان پارسی در پویایی و زایش ‌چنان بوده است است که در باره هر پیشه به راحتی می توان به اندازه یک کتاب واژه و اصطلاح گرد آورد. شاید پیش از این تصور وجود این همه واژه‌ پارسی، آن هم در یکی از صدها پیشه ایرانی، به سختی در تصور می‌گنجید.
ثبت واژگان نمایانگر اهمیت و ضرورت شناخت مجموعه ادبیات توده‌ درباره یک پیشه در فرهنگ صنعتی امروز کشور است و از سوی دیگر چگونگی پیدایش، شکل‌گیری، اشتقاق و ترکیب‌سازی را در زبان پیشه‌وران ایران نشان می‌دهد. تدوین و ارائه این فرهنگ، گستره و توان زبان عامیانه در ساخت واژه‌ها را از یک سو، و اهمیت و ضرورت شناخت وضعِ موجود این واژگان را از سوی دیگر نشان می‌دهد. مجموعه فرهنگ پیشه‌ها از نظر زمانی در محدوده زمانی قرن حاضر و از نظر مکانی، در محدوده پایتخت مورد بررسی قرارگرفته است.
از این مجموعه تا کنون دو جلد «کفشگری» و «دوزندگی» منتشر شده است، «درودگری»، «زرگری و جواهر» و «رنگ و طرح» نیز در مراحل نهایی تدوین است. پیش از این نیز «اصطلاحات عامیانه خودرو» از سوی مرکز نشر دانشگاهی منتشر شده بود. همچنین پپشه‌های «نانوایی»، «آهنگری»، «آشپزی»، «چاپ»، «ساختمان» و «چرم» در مراحل پ‍ژوهش است. ابعاد پژوهش
اگرچه هدف اولیه این پژوهش‌ رسیدن به مجموعه اصطلاحات و واژگان هر پیشه بوده است اما در حین کار اطلاعاتی به دست آمد که می‌توان کم و بیش به یک تک نگاری از آن پیشه دست یافت. در این پژوهش کم و بیش تعریفی از پیشه به دست می‌آید. مراحل کار که در واقع بخش‌های فرآیند تولید یا خدمات هستند مشخص می‌شود. سازمان‌دهی نیروی انسانی در بسیاری از موارد دربرگیرنده فرهنگ نظامی از اشتغال در چند سده بوده است و قابل بررسی است. برای نمونه در کفشگری نظام ترفیع شغلی مشابه ارتش است و هر کارگر از میخ‌راست‌کنی یا پادویی تا رسیدن به پیشکاری راهی دراز را در پیش خواهد داشت، آن‌گونه که در کفاشی می گویند «پیشکار خدای دستگاه است». در بخش‌های مختلف این فرهنگ کم و بیش با گروه‌های زیر از واژه‌ها مواجه هستیم:
 ابزار کار شامل توصیف نوع جنس، شکل و اجزاء آن است و دستگاه و ماشین‌ها، توصیف نوع دستگاه و کارکرد‌ها است.
 پیشه‌های زیرگروه کار و تخصص هر کدام و وضعیت از نظر رتبه‌بندی در کارگاه از نظر سابقه و مهارت مورد بررسی قرار می‌گیرد. برای نمونه در پیشه مکانیکی خودرو، زیرپیشه‌هایی چون: صافکار، آهنگر، نقاش، باتری ساز و... و حتا لوله کش وجود دارد. چرخکاری در تعمیر ماشین‌های سنگین پیشه، مختص تعمیرات چرخ‌ها است، حال آنکه چرخکاری یکی از زیرپیشه‌های دوزندگی نیز هست.
 دستگاه و ماشین‌ها توصیف نوع دستگاه و کارکرد‌ها را در برمی‌گیرد.
 روش‌های تعمیر درباره خرابی، شکل، و روش رفع آن چه درباره تولیدات و چه درباره مواد اولیه شرح داده می‌شود.
 شیوه‌های تولید دستیابی به چگونگی شیوه‌های مختلف تولید یا خدمات است.
 محیط کار در مجموع بسیاری از شاخه‌های کار در فرهنگ پیشه‌ها مورد بررسی قرارگرفته‌اند. کارگاه‌های مختلف بر حسب تقسیم‌بندی‌های مربوطه و حجم و نوع کار در آن، عناصر تشکیل دهنده کارگاه، توضیح در باره این‌که در کدام قسمت کارگاه قرار می‌گیرد، وسعت تقریبی، اجزای آن، کار‌هایی که در این قسمت انجام می‌شود و چگونگی تفکیک از بقیه قسمت‌های کارگاه مورد بررسی قرار می‌گیرد. برای نمونه موتوردوزی که کارگاهی برای تعمیر و جوش بدنه موتور خودروها یا سری دوزی که کارگاهی برای تولید انبوه پوشاک است.
 مدل‌ها شامل هر گروه از تولیدات، همراه شکل و حالت آن و گاه همراه با عکس است. در عین حال بخش‌های مختلف یک محصول، محل قرارگیری، نحوه اتصال و کارکرد آن درج شده است.
 مراحل کار ممکن است هر کدام با یک نام و حتا گاه یک پیشه باشد به همراه توصیف مرحله، چگونگی انجام کار، تقدم و تاخر نسبت به مراحل دیگر آورده شده است.
 مقیاس‌‌های اندازه‌گیری، و موارد کاربرد آن در مقایسه با استفاده از معیار‌‌های شناخته شده ثبت شده است. روشهای قراردادی در کار بین کارگر و کارفرما و یا بین تولید کننده و مشتری از مواردی است که نشان دهنده چهارچوب‌های همکاری است.
 مواد اولیه از نظر نوع جنس، توصیف شکل و ظاهر، کاربرد‌ها در پیشه ثبت شده است.
 یراق شامل توصیف نوع جنس، شکل و کارکردها قطعاتی است که برای تزیین یا ملزومات جانبی استفاده می‌شود.

قیمت واژه‌نامه‌ی توصیفی کفشگری 60000 ریال و قیمت واژه‌نامه‌ی توصیفی دوزندگی 70000 ریال است.

پدیدآورنده:

شهرداد میرزایی


ويراستار:

فریده افنانی


نوبت چاپ:

نخست


شمارگان:

2500


شابک:

978-964-9961-11-8 ، 978-964-9961-12-7


سال:

1386


طراح:

حمید مصدق


تعداد صفحه:

328 ، 200

قیمت: 70,000  ريال